Nowa wystawa w Podlaskim Muzeum Kultury Ludowej

13 lipca 2025

wicemarszałek Wiesława Burnos podczas otwarcia wystawy

Wystawa „Od świtu do zmierzchu” w PMKL / fot.: Mateusz Duchnowski

	        Jest o najważniejszych momentach w życiu człowieka – narodzinach, zawarciu małżeństwa i śmierci – i o tym, jak dawniej na wsi je celebrowano. Jakie rytuały temu towarzyszyły, co było wolno, a czego robić nie należało. – To bardzo cenna inicjatywa, z której można wiele się dowiedzieć o życiu mieszkańców wsi – powiedziała podczas niedzielnego (13.07) otwarcia wicemarszałek Wiesława Burnos.        

Wystawa „Od świtu do zmierzchu” to opowieść o drodze, jaką przebywa człowiek od chwili narodzin po śmierć. Dawniej najważniejszym momentom tej drogi towarzyszyły rytuały, których, szczególnie na wsi, bezwzględnie przestrzegano. Zwyczaje i obrzędy jednoczyły mieszkające pod jednym dachem, wielopokoleniowe rodziny. Podtrzymywanie tradycji dawało ich członkom poczucie bezpieczeństwa i ładu, łagodziło niepokój związany z tym, co niezbadane.

– To, co tu zobaczyłam, było tak naprawdę moim życiem, wszystkie te rytuały obserwowałam w swoim rodzinnym domu. Te zwyczaje, wspólnie celebrowane, tworzyły bliskość między ludźmi i odpowiedzialność jeden za drugiego – powiedziała wicemarszałek Wiesława Burnos.

Wystawa jest podzielona na trzy części – narodziny, zaślubiny i śmierć. O każdej z nich opowiadały autorki: Monika Janiel, Aleksandra Pluta i Urszula Szymak-Waśkiewicz. Obrzędy są charakterystyczne nie tylko dla obszaru Białostocczyzny, lecz szerzej – północno-wschodniej Polski. Jak wyjaśniały autorki, w obrzędach ważną rolę odgrywały konkretne przedmioty, takie same, mimo upływu lat. Były to między innymi: łóżko (miejsce porodu, konania łoże małżeńskie) czy stół przy którym celebrowano uroczystości, i te radosne, i smutne. Przy nim odbywało się przyjęcie z okazji chrztu, uczta weselna, poczęstunek po śmierci bliskiej osoby. Oprócz jedzenia nieodłącznym elementem każdego poczęstunku był alkohol, którym wznoszono toasty za pomyślność nowo narodzonego dziecka, młodej pary czy bezpieczną drogę w zaświatach tych, którzy odeszli.

na ścianie fotografia z dawnych lat olbrzymich rozmiarów, obok stół

wiejska izba, na pierwszym planie kołyska

Ważną rolę w tych momentach przejścia odgrywały określone potrawy, stosowne do okazji stroje, ale też rośliny, przede wszystkim zioła (napary mające ułatwić poród, wianek i bukiet panny młodej, okadzanie zmarłego dymem z ziół). Warto wspomnieć, że niektóre z dawnych przekonań przetrwały szczątkowo współcześnie. To na przykład zwyczaj, by umieszczać w rękach zmarłego w trumnie różaniec. Wciąż funkcjonuje też przekonanie, by nie odmawiać niczego ciężarnej.

Większość wykorzystanych na wystawie przedmiotów pochodzi ze zbiorów Podlaskiego Muzeum Kultury Ludowej, część udostępniły osoby prywatne. W aranżacji przestrzeni ważne miejsce zajmują fotografie archiwalne, na których uwieczniono chrzciny, wesela i pogrzeby. Niektóre z nich, powiększone, pełnią funkcję tła.

Wystawę będzie można oglądać do połowy października, w dworze z Bobry Wielkiej. Będą jej towarzyszyć związane z tematem wydarzenia – dyskusje i warsztaty rodzinne.

Julia Szypulska
fot.: Mateusz Duchnowski

Opublikował: Aneta Kursa

13 lipca 2025