Zabytek Miesiąca w Muzeum Podlaskim

Eksponat jest przykładem sztuki związanej z rosyjskim staroobrzędowiem – wspólnotą, która po XVII-wiecznym rozłamie w prawosławiu pozostała wierna dawnym tradycjom liturgicznym. Sztuka odgrywała w jej kulturze szczególną rolę, pomagając zachować pamięć o dawnej Rusi oraz budować poczucie religijnej i wspólnotowej tożsamości.

Od końca XVII do początku XX wieku staroobrzędowcy niemal zmonopolizowali w Rosji produkcję metalowych ikon i krzyży. Rozwój technologii odlewniczych pozwolił na ich masową produkcję, przy zachowaniu wysokiego poziomu artystycznego. Wśród najbardziej cenionych były tzw. ikony pomorskie, których tradycję po zamknięciu północnorosyjskich odlewni kontynuowano między innymi w Moskwie.

Prezentowana Ikona Wielkich Świąt jest znakomitym przykładem kunsztu moskiewskich mistrzów. Charakteryzuje ją precyzyjny odlew, starannie opracowany relief, wielobarwna emalia oraz doskonale wykonane zawiasy pozwalające składać poszczególne skrzydła.

Trzy pierwsze skrzydła przedstawiają dwanaście Wielkich Świąt roku liturgicznego – między innymi Zwiastowanie, Boże Narodzenie, Chrzest Chrystusa, Przemienienie, Zmartwychwstanie i Zaśnięcie Bogarodzicy. Czwarta kwatera zawiera wizerunki czterech szczególnie czczonych ikon maryjnych: Matki Bożej Włodzimierskiej, Tychwińskiej, Smoleńskiej oraz Znaku. Zwieńczenia paneli zdobią przedstawienia Ukrzyżowania, Trójcy Świętej Nowotestamentowej, Podwyższenia Krzyża Świętego i Pochwały Bożej Rodzicielki.

Na odwrociu jednego ze skrzydeł znajduje się ośmiokończasty krzyż z symbolami Męki Pańskiej oraz cyrylickimi inskrypcjami oznaczającymi m.in. „Jezus Chrystus”, „Król Chwały”, „Syn Boży” i „Zwycięstwo”. Całość uzupełnia fragment modlitwy: „Krzyżowi Twojemu kłaniamy się, Władco, i święte Twoje Zmartwychwstanie wychwalamy”.

Ikona Wielkich Świąt jest nie tylko cennym przykładem staroobrzędowego rzemiosła artystycznego, lecz także świadectwem trwałości tradycji, wiary i tożsamości rosyjskich staroobrzędowców.

źródło i fot.: Muzeum Podlaskie