Odkrywamy podlaskie gminy. Gmina Bakałarzewo

1 sierpnia 2025

widok na gminę z lotu ptaka; zabudowania i tereny zielone

Odkrywamy podlaskie gminy. Gmina Bakałarzewo / fot.: Kamil Timoszuk

	        Bakałarzewo to najstarsza miejscowość w powiecie suwalskim. Mikołaj Bakałarz, od którego przydomka pochodzi nazwa gminy, założył ją w XVI wieku. Pożary, przemarsze wojsk, bitwy i obie wojny XX wieku zniszczyły wielowiekowe dziedzictwo osady, ale to, co najpiękniejsze, pozostało – położenie w dolinie rzeki Rospudy, lasy, wzgórza, malownicze wąwozy i liczne jeziora wokół.        

Ukłonem w stronę wielowiekowej historii, jak też majestatycznej przyrody jest Bulwar 500-lecia Bakałarzewa. Zaczyna się on w miejscu, gdzie rzeka Rospuda wpada do jeziora Sumowo, czyli od mostu na drodze wojewódzkiej, a kończy na granicy Bakałarzewa z Nową Wsią. Od tego miejsca możecie zacząć poznawanie gminy. Nad jeziorem można odpocząć na bogato zagospodarowanym nabrzeżu – jest tutaj i plaża z pomostem, wiatą kominkową i ławkami, i punkty ekologiczne, i pomosty nad Rospudą. Amatorzy plażowania powinni też odwiedzić Matłak nad jeziorem Garbaś.

Przejdźmy teraz do centrum Bakałarzewa, na zabytkowy rynek. Warto dodać, że to najstarszy rynek w regionie – powstał w I poł. XVI wieku. Było to tętniące życiem miejsce. Tu odbywał się handel, a interesy opijano w licznych karczmach – żydowskich i chrześcijańskich. Tu znajdowała się siedziba władz miasta. O jego początkach współcześnie świadczy stojący tu pomnik założyciela osady – Mikołaja Michnowicza-Raczkowicza. Ów szlachcic był pisarzem i sekretarzem króla Zygmunta I Starego. Monarcha, wynagradzając go za dobrą służbę, przekazał mu w 1514 roku część puszczy nad rzeką Rospudą. Ze względu na tytuł naukowy Mikołaja zwano Bakałarzem, od tego przydomka wzięła też nazwę miejscowość. Bakałarzewo prawa miejskie uzyskało jako pierwsze na terenie dzisiejszego powiatu suwalskiego – było to w 1558 roku – i utrzymało je do 1870 roku.

wnętrze muzeum, niemieckie napisy, artefakty wojenne

widok na okolice z lotu ptaka, jeziora, lasy

tablica informacyjna o wędkarstwie na jeziorze Sumowo

informacja: najstarsza straż w powiecie suwalskim

tablica zapraszająca do wioski zapomnianych wojów

drewniane wrota z napisem: baśniowy szlak

tablica informacyjna o Bakałarzewie, obok drewniana figura

Z kolei z języka wojowniczego plemienia Jaćwingów, które zamieszkiwało te tereny w średniowieczu, wzięła nazwę rzeka Rospuda (daw. Dauspuda), a także okoliczne jeziora – Skazdub i Garbaś. Nad tym ostatnim znajdują się ich kurhany. W Malinówce natomiast można zobaczyć pozostałości jaćwieskiego grodziska. Drugie grodzisko znajdowało się prawdopodobnie w miejscu dzisiejszego kościoła w Bakałarzewie. Skoro jesteśmy przy kościele, wzniesiono go w 1936 roku. Warto wejść do świątyni, gdyż wewnątrz znajduje się barokowy ołtarz z XVII wieku, najstarszy tego rodzaju zabytek na Suwalszczyźnie. Ufundował go prawdopodobnie Mikołaj Wolski, jeden z właścicieli Bakałarzewa.

Wspomniany ołtarz to jeden z nielicznych materialnych śladów wielowiekowej historii Bakałarzewa. Miasteczko bardzo podupadło po potopie szwedzkim, dziesiątkowały je też epidemie, a dobytek niszczyły liczne pożary. Ogromne straty poniosło podczas I wojny światowej, gdyż stało się polem licznych bitew i przemarszów wojsk. Historia powtórzyła się podczas ostatniej wojny. Bakałarzewo straciło wówczas niemal całą drewnianą zabudowę. Ucierpiał też kościół, który odbudowano w latach 50. XX wieku.

Po zaciętych walkach z czasów II wojny światowej pozostał zespół kilkunastu bunkrów. W jednym ze schronów powstał Skansen Fortyfikacji Prus Wschodnich, który stanowi obecnie atrakcję turystyczną dla miłośników militariów. W sezonie jest on otwarty dla gości, a prowadzą go prawdziwi pasjonaci historii.

Julia Szypulska
red. Anna Augustynowicz
fot. Kamil Timoszuk

Opublikował: Monika Pańko

1 sierpnia 2025