Odkrywamy podlaskie gminy. Miasto Siemiatycze

Siemiatycze – centrum dóbr księżnej Jabłonowskiej

Wymienione wytyczne zawarła w przełomowym dziele „Ustawy powszechne dla dóbr moich rządców” – niezwykle nowoczesnym jak na tamte czasy. Zawarła tam także szereg rozwiązań prawnych oraz porad rolniczych i ogrodniczych. Z pewnością wiedziała, o czym pisze, gdyż majątek miała ogromny, a dzięki gruntownemu wykształceniu i rozległej wiedzy zdobywanej podczas licznych podróży zarządzała nim z sukcesami. Jego częścią były dobra na terenie dzisiejszego Podlaskiego, w których centrum znajdowały się Siemiatycze – tutaj księżna urządziła swoją zimową rezydencję. Panowanie księżnej Anny Jabłonowskiej przyczyniło się do rozkwitu miasta w drugiej połowie XVIII wieku.

Dzięki przeprowadzonym reformom wewnętrznym oraz przebudowie miasto stało się ważnym ośrodkiem życia gospodarczego i kulturalnego w kraju. W tym okresie powstały w Siemiatyczach m.in. pałac, ratusz, drukarnia, sąd, szpital i manufaktury. W 1783 roku księżna Anna założyła w Siemiatyczach Instytut Położniczy – jedną z pierwszych placówek tego typu w ówczesnej Rzeczpospolitej. Miasto zawdzięcza też księżnej swój układ przestrzenny.

Około 1772 r. Jabłonowska kazała rozebrać zrujnowany, drewniany ratusz i stare kramy stojące w rynku i na oczyszczonym terenie postawiła dwukondygnacyjny, czworokątny budynek, zajmujący cały środek rynku. Utworzyła tam siedzibę władz miejskich i centrum handlowe. W 1777 r. rozpoczęła budowę pałacu, który miał kształt prostokąta z dwoma skrzydłami i stroną frontową skierowaną na północ w stronę rynku. Księżna Anna była uważana za dobrą panią. Świadczyć o tym mogą fundacje klasztorów Sióstr Miłosierdzia, szpitali w Kocku i Siemiatyczach, kształcenie okolicznej młodzieży szlacheckiej na własny koszt czy utworzenie pierwszych kas zapomogowo-pożyczkowych dla włościan. Ufundowała też synagogę.

Najważniejsze zabytki Siemiatycz

Niestety miasto bezpowrotnie utraciło swoją świetność w wyniku powstania styczniowego. To właśnie tutaj odbyła się największa bitwa tego zrywu niepodległościowego, a w odwecie Rosjanie Siemiatycze spalili. W efekcie zniknął pałac księżnej Jabłonowskiej i nigdy go nie odbudowano, a także wiele innych budynków. Ocalała natomiast synagoga, będąca ważnym śladem prężnej obecności społeczności żydowskiej w mieście, i warto do niej zajrzeć. Obecnie mieści się w niej Siemiatycki Ośrodek Kultury. Zaprojektował ją słynny architekt Szymon Bogumił Zug i jest jedną z nielicznych XVIII-wiecznych klasycystycznych synagog w Podlaskiem.

Ściśle związany z gminą żydowską jest także Dom Talmudyczny. To neobarokowy budynek z końca XIX wieku, także bardzo dobrze zachowany. Współcześnie jest siedzibą szkoły zawodowej.

Ocalały też posągi sfinksów, które kiedyś strzegły wjazdu do pałacu księżnej, a także oranżeria z 1860 roku. Ta ostatnia była tzw. domem ogrodnika. Oranżeria dzięki remontowi odzyskała dawny blask i mieści się tutaj Muzeum Regionalne. Będąc w okolicy, warto zwrócić także uwagę na kamienno-ceglany mur otaczający oranżerię i park – pochodzi on z 1777 roku.

Siemiatycze mogą się też poszczycić imponującymi budowlami sakralnymi. To kościół Wniebowzięcia NMP i Cerkiew prawosławna Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Ten pierwszy można śmiało określić jako jedną z najpiękniejszych świątyń w Podlaskiem. Inicjatorem jego budowy był Leon Sapieha. Budowa kościoła zakończyła się w 1637 roku, ale dzisiejszy wygląd zyskał on w I poł. XVIII wieku. Kościół otacza murowane ogrodzenie z bramą główną, której najwyższym akcentem jest figura Św. Michała Archanioła, dawniej zdobiąca jedną z czterech bram nieistniejącego dziś ratusza. Warto wejść do środka, by zobaczyć organy i ołtarze – główny i boczne. Ciekawe jest także sąsiedztwo kościoła, czyli dawne, późnobarokowe zabudowania klasztorne misjonarzy.

Pierwsza cerkiew w Siemiatyczach powstała w XV wieku i była drewniana. Obecną murowaną świątynię wzniesiono po stłumieniu powstania styczniowego, czyli w II poł. XIX wieku. We wnętrzu cerkwi zachował się ikonostas z 1908 oraz barokowe ikony Świętych Piotra i Pawła oraz św. Paraskiewy.

Siemiatycze oferują także atrakcje dla fanów wypoczynku nad wodą. W mieście znajduje się sztuczny zbiornik wodny, a wokół niego atrakcyjna infrastruktura. Jest molo, strzeżone kąpielisko, ładna piaszczysta plaża i place zabaw dla dzieci. W mieście jest także nowoczesna pływalnia, a w okolicy liczne szlaki rowerowe czy nordic walking.

Julia Szypulska
red. Aneta Kursa
fot. Kamil Timoszuk